مروری بر کتاب تاریخ موسیقی غرب:

کتاب «تاریخ موسیقی غرب» تألیف جیمزپیتر برکهولدر، دونالدجی گراوت، کلودوی پالیسکا از انتشارات نورتن است که انتشارات کتابسرای نیک آن را با ترجمه کامران غبرایی و ویرایش ناتالی چوبینه منتشر کرده است.

این سومین بار است که در سالهای گذشته منابعی تقریبا کامل از تاریخ موسیقی (گاه غرب و گاه جهان و غرب) ترجمه میشود. بار نخست بهزاد باشی کتاب تاریخ موسیقی انتشارات پلیکان را با عنوان «تاریخ جامع موسیقی» ترجمه کرد و بار دوم ناتالی چوبینه و پریچهر زکیزاده تاریخ فشرده موسیقی آکسفورد را ترجمه کردند که چاپ امروزینش با ویرایش و بازنگری گسترده سید علیرضا سید احمدیان در دسترس است.

بر جلد کتاب تاریخ موسیقی غرب که تا کنون نُه ویراست از آن به انگلیسی منتشر شده، نام سه مؤلف به چشم میخورد. در پشت این سه نام، حکایت دور و دراز ویراستهای مختلف کتاب پنهان شده است.

کتاب ابتدا در ۱۹۶۰ توسط گراوت تألیف شده است و بعد از مرگش، ناشر بازنگری آن را به پالیسکا (حتا تا حد بازنویسی بخش بزرگی از نثر) سپرده و سپس در ویراستهای متأخر به بِرک هولدر. تداوم انتشار شش دهه ای ویراستهای متعدد، حتا به قیمت بازنگریهای دامنه دار، نشان میدهد که کتاب در جامعه موسیقی انگلیسی زبان اهمیت فراوان داشته و اهمیتش را تا امروز هم حفظ کرده است.
در حقیقت کتابی که امروز به دست خواننده فارسی زبان رسیده، یکی از مهمترین کتابهای تاریخ موسیقی غرب در تمام دورانها است. تأثیر این کتاب به عنوان یک کتاب درسی دانشگاهی پر اهمیت و متداول چنان است که کار بسیاری از تاریخ موسیقی نویسان بعدی با آن مقایسه میشود. چیزی که این کتاب را دورانساز و تقریباً از همه کتابهای پیش از خودش متمایز میکند، نگاه بسیار گسترده مؤلف نخست به تاریخ موسیقی است. او موسیقی را نه توالی عددی تاریخ تولد و مرگ آهنگسازان، بلکه موضوعی تمدنی، زیباشناختی و اجتماعی میدیده است.

عمده موفقیت کتاب نیز در همین است که گراوت و بازنگران بعدی، موفق شده اند با زبانی میانه و بسیار بیطرفانه (نه چنان فنی که فقط به کار سطوح بالای دانشگاهی بیاید و نه چنان سبُک که تنها به درد قصه گویی بخورد)، تاریخ موسیقی غرب و پویایی و آمدن و رفتن سبکهای آن را در بستری از دگرگونیهای اندیشگی، اقتصادی و دیگر متغیرهای تمدنی شرح دهد. در متن کتاب برای خواننده دقیقتر و جویای دانش، حجم بزرگی از اسناد، از نتنوشته های معتبر گرفته تا تصاویر متعددی از سازها و نقاشیهای هر دوره و... آورده شده که راه را برای عمیقتر شدن در هر موضوع باز میکند.

خوشبختانه برخلاف بسیاری از تجربه ها، ویراست هشتم برگردان فارسی نسبتاً قابل قبولی دارد. مترجم نسبتاً موفق شده به زبان نه غامض، نه پیش پا افتاده، به متن اصلی نزدیک بماند؛ گرچه با حذف بخشهایی چون فهرست منابع انتهایی، عملاً بهره دانشگاهی کتاب را تقلیل داده است.