دوم اسفند، روز جهانی زبان مادری
زبانها تنها ابزار توانمند ما برای حفظ و توسعهٔ میراث ملموس و ناملموس فرهنگ بشر هستند. هر کاری که در راستای استواری و پذیرش زبانهای مادری انجام شود، نهتنها به گوناگونی زبانی و فرهنگ چندزبانگی خدمت کرده است، بلکه به شکلگیری آگاهی همگانی از زبانشناسی و آیینهای فرهنگی جهان نیز کمک شده، و از این راه بر یگانگی انسانها بر پایهی شناخت متقابل، شکیبایی و گفتوگو تأکید کرده است.
اکنون آگاهی از نقش بااهمیّت زبان در پیشرفت انسان نسبت به سالهای گذشته، برجسته شده است و همین آگاهی تا اندازهای حفاظت از گوناگونی زبانها و پیوند بین فرهنگی را پشتیبانی میکند. با این همه، پیریزی دانش همگانی و اندیشیدن راهکارهایی برای حفظ این میراث فرهنگی بشر، همچنان نیازمند پشتیبانیهای بیشتری است تا با بهرهگیری از دانش و فناوری بهروز، تأثیرش را بر هدفهای توسعهی پایدار بتواند بگذارد.
اکنون چهل درصد از مردم زمین از امکانات آموزشی و آموزش از راه زبان مادریشان بیبهره ماندهاند. با همهی این راهبردها و با افزایش آگاهی همگانی دربارهی آموزشهای چندزبانه و برپایه زبان مادری، پیشرفتهای محسوسی در آموزش کودکان، بهویژه در سالهای پیشدبستانی و آموزش رسمی کودک در دبستان، دیده میشود.
ایران باستان در پیدایش زبانهای باستانی پیشینهی برجستهای از خود به یادگار گذاشته است. تاریخ زبان در ایران فراز و نشیبهای خود را طی کرده است و در حال حاضر مهمترین زبانها، لهجهها و گویشهای ایران در این موارد خلاصه شدهاند: فارسی (پارسی)، کردی، آذری، لکی، پشتو، بلوچی، لری، مازنی و گیلکی. با وجود این که به غیر از پارسیزبانان، جمعیت گستردهای از مردم ایران به زبانها وگویشهای دیگری سخن میگویند، اقدام چندان مهمی در راستای آموزش همزمان زبان مادری در کنار زبان ارتباطی در ایران که همان زبان فارسی است، در نظام آموزشی ایران انجام نگرفته است. شمار زیادی از کودکان ایران با زبان مادری خود گفتوگو میکنند، می اندیشند و خیالپردازی میکنند، و همزمان در کلاسهای درس با زبان فارسی آموزش میبینند. بهترین شیوه برای پیوند دادن کودکان ایران زمین، آموزش زبان مادری با عنوان بخشی از برنامه آموزشی است تا زبان های محلی ایران در کنار زبان ارتباطی همه مردم ایران که پایه زبان آموزشی به کودکان است، رشد کند و گسترش یابد. آموزش خواندن، نوشتن و مفاهیم پایه زیربنای آیندهی کودکان خواهد بود و پیشرفت در این راه زمانی هموارتر می شود که برنامه آموزش زبان مادری هم بخشی از برنامه آموزشی کلان هر کشوری باشد. مشکلات ناشی از دوزبانگی کودکان در مدرسهها روز به روز افزایش مییابد و نهادهای مسئول تدبیر مؤثری برای حفظ این میراثهای جهانی و آیندهی کودکان ایران که همان آیندهی کشور ایران خواهد بود در نظر نگرفته اند.
پایگاه خبری و اطلاع رسانی کتابخانه شهید هاشمی نژاد